Kullanılmayan Çocuk Kitapları İçin Takas Kutusu Nasıl Hazırlanır?

Çocuğunuzun artık eline almadığı kitaplar rafta sıkışıp kalıyorsa, onları hemen kaldırmak ya da elden çıkarmak zorunda değilsiniz. Apartmanda, mahallede veya yakın arkadaş çevresinde kurulacak küçük bir kitap takas kutusu, okunmuş kitapların başka çocuklarla buluşmasını sağlayabilir. Buradaki asıl mesele gösterişli bir kutu hazırlamak değil; insanların nasıl kullanacağını ilk bakışta anlayacağı, kitapların temiz kalacağı ve düzeni bir süre sonra da devam edecek bir sistem kurmaktır.

Önce kutunun kimler için olduğunu belirleyin

Takas kutusunu hazırlamadan önce çevresini netleştirmek işleri kolaylaştırır. Yalnızca birkaç komşu aile mi kullanacak, bütün apartmana mı açık olacak, yoksa mahalledeki çocukların erişebileceği ortak bir yerde mi duracak? Kullanıcı sayısı arttıkça kutunun yeri, kapasitesi ve takip biçimi de değişir.

Apartman içinde düşünülen bir kutu için yönetimden veya ortak alanla ilgilenen kişiden izin almak iyi bir başlangıçtır. Giriş kapısının hemen önü geçişi daraltabilir; bodrum gibi gözden uzak bir yer ise kimsenin aklına gelmeyebilir. İnsanların günlük olarak önünden geçtiği, fakat ayak altında kalmayan kuru bir köşe daha kullanışlı olur. Kutuyu bir kafe, oyun alanı ya da mahalledeki başka bir işletmeye koymak istiyorsanız önce işletme sahibinden açıkça izin isteyin ve bakımın kimde olacağını konuşun.

Kutunun herkese açık olması şart değil. İlk deneme için mesajlaşma grubundaki birkaç aileyle başlamak daha rahat olabilir. Böylece hangi yaş grubuna ait kitapların geldiğini, ne kadar hızlı el değiştirdiğini ve hangi kuralların gerçekten gerekli olduğunu görürsünüz.

Her kap, kitap kutusu olmaya uygun değil

Kitapları yerde duran açık bir karton kutuya doldurmak en kolay çözüm gibi görünür. Fakat temizlik sırasında su sıçraması, nem veya devrilme ihtimali varsa kitaplar kısa sürede zarar görebilir. İç mekânda kullanılacak raflı bir dolap, kapaklı sağlam bir saklama kutusu ya da kolay silinen bir kasa daha iyi iş görebilir. Kutunun türü kadar yerden biraz yukarıda durması da önemlidir.

Dışarıda kalacak bir sistem çok daha dikkatli düşünülmelidir. Yağmur almayan bir alan seçmek tek başına yeterli olmayabilir; rüzgârla gelen su ve gece oluşan nem de kitapları bozabilir. Tamamen kapanan, sabit duran ve düzenli kontrol edilebilen bir çözümünüz yoksa kutuyu açık alana yerleştirmek yerine bina içinde tutmak daha güvenlidir.

Çocukların kendilerinin ulaşacağı bir yerde sivri köşe, sıkışan kapak veya devrilebilecek ağır parça bulunmamalı. Büyük bir mobilya sabitlenemiyorsa daha alçak ve hafif bir seçenek tercih edilebilir. Kutunun üzerine uzun bir açıklama asmak yerine büyük ve okunaklı bir isim yazmak yeterlidir: “Çocuk Kitabı Takas Kutusu” gibi.

Hangi kitaplar takasa konabilir?

Takasın iyi işlemesi için “evde istemediğimiz ne varsa bırakalım” anlayışından uzak durmak gerekir. Bir kitabı kutuya koymadan önce, başka bir çocuğa gönül rahatlığıyla verip vermeyeceğinizi düşünün. Sayfaları eksik, yoğun biçimde karalanmış, küflenmiş, ıslanmış ya da kötü kokan kitaplar takasa uygun değildir. Küçük bir isim yazısı veya hafif kullanım izi kitabı değersiz hâle getirmez; ancak okumayı zorlaştıran hasarlar başka bir konudur.

Çıkartmalı, parçalı veya sesli kitaplarda eksik bölüm olup olmadığını kontrol edin. Pil kullanılan bir kitap varsa çalıştığından emin olmadan teknik bir vaat yazmayın; kitap hikâye kısmıyla kullanılabiliyorsa bunu kısa bir notla belirtmek daha dürüst olur. Bez kitaplar ve kolay kirlenen yüzeyler temiz durumda olmalı. Nasıl temizleneceği bilinmeyen bir malzemeyi sert ürünlerle silmek yerine üreticinin bakım bilgisini kontrol etmek gerekir.

Kutuyu ilk gün tamamen doldurmak için uygun olmayan kitapları eklemek cazip gelebilir. Oysa az sayıda, temiz ve okunabilir kitapla başlayan bir köşe daha güven verir. Rafın yarısının boş görünmesi sorun değildir; zamanla gerçekten kullanılacak kitaplarla dolması daha değerlidir.

Yaş gruplarını basitçe ayırın

Resimli bir bebek kitabıyla ilkokul çağındaki bir çocuğun okuyacağı kitap aynı kutuda durabilir, fakat aranan kitabı bulmak zorlaşır. Çok ayrıntılı bir sınıflandırma yapmadan iki ya da üç bölüm oluşturabilirsiniz. Örneğin “resimli ve az yazılı”, “okumaya yeni başlayanlar” ve “daha uzun hikâyeler” gibi ifadeler, yalnızca kesin yaş etiketi kullanmaktan daha açıklayıcı olabilir.

Yaş önerisi kitabın üzerinde yazıyorsa görünür bırakılabilir. Yazmıyorsa tahminî ve kesin bir yaş sınırı üretmeyin. Ebeveyn kitabın içeriğine, yazı yoğunluğuna ve çocuğun ilgisine bakarak karar verebilir. Aynı şekilde bütün çocukların aynı dönemde aynı uzunlukta metin okuyacağını varsaymak da gereksizdir.

Ayırıcı olarak renkli kartlar, küçük sepetler veya raf etiketleri kullanılabilir. Burada süsleme ikinci planda kalmalı. Bir ebeveyn aceleyle kutuya baktığında uygun bölümü birkaç saniyede bulabiliyorsa düzen görevini yapıyor demektir.

“Bir bırak, bir al” kuralı şart mı?

Katı bir takas hesabı tutmak çoğu küçük toplulukta işi gereğinden fazla zorlaştırır. Her alınan kitabın karşılığında aynı anda başka bir kitap bırakılması istenirse, yanında kitabı olmayan biri kutudan yararlanamaz. Tamamen kuralsız bırakıldığında ise bütün kitapların bir kişi tarafından alınması gibi sorunlar çıkabilir.

Kısa ve anlaşılır bir orta yol belirlenebilir:

• Okuyacağınız kadar kitap alın.
• Temiz ve eksiksiz çocuk kitaplarını kutuya bırakın.
• Aldığınız kitabı geri getirebilir veya yerine başka bir kitap koyabilirsiniz.
• Satış amacıyla toplu kitap almayın.
• Kutunun yanına oyuncak, kıyafet veya farklı eşya bırakmayın.

Bu metni insanların karşısına bir yasak listesi gibi değil, kutunun ne işe yaradığını anlatan küçük bir not olarak yerleştirin. “Kitap bırakmadan kitap alınamaz” gibi sert bir kural yerine dayanışma fikrini öne çıkarmak daha sıcak bir başlangıç sağlar. Yine de kutu belirli bir kurumun alanındaysa o yerin koyduğu kurallara uyulmalıdır.

İlk gün nasıl başlatılır?

Kutuyu boş biçimde bırakıp insanların kendiliğinden doldurmasını beklemek yerine farklı türlerden birkaç uygun kitapla başlatın. Ardından apartman veya mahalle grubunda kısa bir duyuru yapın. Fotoğrafta kutunun yerini gösterin; hangi kitapların kabul edildiğini ve kitap almak için mutlaka kitap bırakmak gerekip gerekmediğini açıkça yazın.

Duyuruda çocukların adı, yaşı veya ev bilgisi gibi kişisel ayrıntıları paylaşmaya gerek yoktur. Takasın herkese açık bir yerde yapılması, ailelerin birbirlerinin evine yönlendirilmemesi daha rahat bir düzen sağlar. Kutuyla ilgili iletişim gerekiyorsa tek kişinin özel telefonu yerine mevcut apartman ya da topluluk grubu kullanılabilir.

İlk haftalarda hangi bölümün daha hızlı boşaldığına bakın. Resimli kitaplar sık el değiştirirken daha uzun hikâyeler birikiyorsa raf alanını buna göre düzenleyebilirsiniz. Bu gözlem bir yarış veya sayı takibi değildir; yalnızca kutunun gerçekten nasıl kullanıldığını anlamaya yarar.

Düzen kendiliğinden sürmez

Takas kutusunun başında gün boyu birinin durması gerekmez, fakat hiç kontrol edilmeyen bir köşe zamanla karışabilir. Bir kişi bütün işi üstlenmek yerine birkaç gönüllü sırayla göz atabilir. Kontrol sırasında yere düşen kitaplar kaldırılır, yanlış bırakılan eşyalar ayrılır ve hasarlı kitaplar değerlendirilir.

Kutunun dolup taşması da boş kalması kadar can sıkıcı olabilir. Fazla kitaplar için ikinci bir koli hazırlayıp dönüşümlü olarak rafa çıkarabilir veya sahiplerinin geri alması için gruba haber verebilirsiniz. Kitapları habersizce çöpe atmak yerine, onarılabilecek olanları ayırmak ve kullanılamayacak durumdakiler hakkında kutuyu kullananlarla ortak karar vermek daha uygundur.

Belirli aralıklarla küçük bir yenileme yapmak ilgiyi canlı tutar. Uzun süredir alınmayan kitapların yerini değiştirmek, mevsime ya da yaklaşan bir okul dönemine uygun kitapları öne almak yeterli olabilir. Her hafta yeni bir tema hazırlamak gerekmez; düzenin kolay sürmesi, gösterişli görünmesinden daha önemlidir.

İyi çalışan bir çocuk kitabı takas kutusu, en güzel süslenmiş olan değil, kitabı bırakmanın da almanın da anlaşılır olduğu kutudur. Temiz kitaplar, kolay bulunan bölümler ve arada yapılan kısa kontroller sayesinde raf bir eşya yığınına dönüşmez. Küçük bir çevreyle başlayıp kullanım biçimine göre düzenlediğinizde, evde unutulan kitaplar başka çocukların yeniden açacağı hikâyelere dönüşebilir.

Siz de deneyiminizi paylaşmak, aklınızdaki soruyu sormak ve diğer annelerle konuşmak için foruma ücretsiz üye olun.

Bir başka yazımızda görüşmek üzere. Sağlıcakla kalın.