Ebeveynlikte farkındalık: Zor anlarda çocuğunuzla nasıl bağ kurabilirsiniz?

Uykusuz Bir Anne

Administrator
Yönetici
ebeveynlikte-farkindalik-cocukla-bag-kurmak.jpg

Ebeveynlikte farkındalık, çocuğunuzla her an sakin konuşabilmek demek değil. Tepki vermeden önce neler olduğunu fark etmeye, çocuğun ne anlatmaya çalıştığını duymaya ve vereceğiniz cevabı seçmeye çalışmaktır. Özellikle evden çıkarken, bir oyunu bitirirken ya da herkesin yorulduğu akşam saatlerinde bu ayrımı hatırlamak kolay olmayabilir.

Amaç, hiç kızmayan bir anne ya da baba olmak değil. Kızgınken de çocuğu incitmeden sınır koymanın yollarını bulmak. Aşağıdaki örnekler günlük iletişim içindir; bir tedavi yöntemi veya her çocukta aynı sonucu verecek bir reçete değildir.

Aceleyle söylenen ilk cümleyi değiştirmek

Kapıda ayakkabısını giymek yerine oyuncağıyla uğraşan bir çocuk düşünün. Yetişkinin aklında saat, trafik ve geç kalma ihtimali var. Çocuğun aklında ise yarım kalan oyun olabilir. Aynı yerde durup farklı şeylere bakıyor olmak, konuşmayı daha başlamadan zorlaştırır.

Önce kendi içinizden geçen cümleyi fark edin: “Beni bilerek uğraştırıyor” mu diyorsunuz, yoksa “Geç kalacağımız için gerildim” mi? İlki çocuğun niyetini tahmin eder. İkincisi sizin o anda yaşadığınız durumu anlatır. Niyet okumak yerine gözünüzün önündeki duruma dönmek, kuracağınız cümleyi de değiştirebilir.

“Sana kaç kere söyledim?” yerine “Oyunu bırakmak istemiyorsun. Şimdi çıkmamız gerekiyor. Oyuncağını burada mı bırakalım, rafa mı koyalım?” diyebilirsiniz. Burada çıkış saati pazarlığa açılmıyor; çocuğa gerçekten seçebileceği küçük bir alan veriliyor. Verebileceğiniz iki seçenek yoksa seçenek sunmak zorunda değilsiniz. Sade bir açıklama da yeterlidir.

Dinlemek, hemen çözüm bulmak değildir

Çocuğunuz bir şey anlattığında cevabı hazırlamadan önce sözünü bitirmesine alan bırakın. UNICEF'in çocuklarla iletişim önerileri arasında yaşa uygun, açık bir dil kullanmak ve duyulanı başka kelimelerle geri yansıtmak yer alıyor. “Arkadaşın oyuna seni almayınca üzüldün galiba” gibi bir cümle, ne anladığınızı kontrol etmenin bir yoludur. Yanlış anladıysanız çocuğun sizi düzeltmesine izin verin.

Her sessizliği soruyla doldurmak da gerekmiyor. “Sonra ne oldu?” diye sorup beklemek, peş peşe sorular sormaktan daha doğal bir sohbet alanı açabilir. Çocuk o an anlatmak istemiyorsa “Konuşmak istersen dinlerim” deyip konuyu zorlamamak da bir seçenektir.

Dikkatiniz ocağın üzerindeki yemekteyse bunu saklamaya çalışmayın. “Şu an sıcak tencereyle uğraşıyorum, onu güvenli yere koyunca seni dinleyeceğim” demek uygulanabilir bir sözdür. Ardından gerçekten geri dönün. Sürekli göz göze bakmak veya her işi anında bırakmak değil, ne zaman dinleyebileceğinizi açıkça söylemek de iletişimin bir parçasıdır.

Duygusunu kabul edip davranışa sınır koyabilirsiniz

“Kızabilirsin” ile “İstediğini yapabilirsin” aynı şey değil. Örneğin birlikte yapılan resim istediği gibi olmayınca kalemini size fırlatan çocuğa “Resmin bozulduğu için kızdın. Kalemi bana fırlatmana izin vermeyeceğim. İstersen yeni bir kâğıt alabiliriz” diyebilirsiniz. Önce zarar verebilecek davranışı durdurun; açıklamayı kısa tutun.

Çocuğu “şımarık”, “huysuz” ya da “kötü” diye tanımlamak yerine o davranıştan söz edin. Böylece konuşmanın konusu çocuğun kişiliği değil, o anda ne yapılabileceği olur. UNICEF de iletişimde kişiliğe değil davranışa odaklanmayı öneriyor.

Bu cümleleri söyledikten sonra çocuğun hemen sakinleşmesini beklemeyin. Üzgün kalması, koyduğunuz sınırın yanlış olduğu anlamına gelmez. Bir duyguyu kabul etmek, o duyguyu bir an önce ortadan kaldırmak için verilen bir görev değildir. Sarılmak istiyorsa sarılabilir, istemiyorsa yakınında ve ulaşılabilir kalabilirsiniz; sarılmayı şart koşmayın.

Yaşa göre aynı konuşmayı yapmayın

Henüz konuşmayan bir bebeğin ağlamasına uzun açıklamalarla karşılık vermek yerine ihtiyacını anlamaya çalışmak gerekir. UNICEF, küçük çocukların ağlamasının açlık, yorgunluk veya rahatsızlık gibi ihtiyaçları anlatabildiğini; hastalık belirtisi de olabileceğini hatırlatıyor. Bu nedenle ağlamayı otomatik olarak “inat” diye adlandırmayın. Bebeğinizin iyi olmadığını düşünüyorsanız iletişim önerileriyle yetinmeyip sağlık desteği alın.

Okul öncesindeki bir çocukla kısa, somut cümleler daha uygun olabilir: “Su yere döküldü. Bezi birlikte alalım.” Daha büyük bir çocukla ise olay sakinleştikten sonra düşünmek için alan açabilirsiniz: “Yarın aynı yerde zorlanırsak neyi farklı deneyebiliriz?” Her yaşta çocuğun anlama ve iletişim biçimini dikkate alın; tek bir cümleyi bütün durumlara uygulamaya çalışmayın.

Sesiniz yükseldiyse konuşmaya nasıl dönersiniz?

Olanı yok saymak yerine kısa ve açık bir özürle başlayabilirsiniz: “Az önce sana bağırdım. Böyle konuşmam doğru değildi. Söylemek istediğimi yeniden anlatacağım.” Ardından koymanız gereken sınırı daha sakin biçimde söyleyin. Özür dilemek sınırdan vazgeçmek değildir.

“Özür dilerim ama sen de…” diye başlayan cümle, sorumluluğu yeniden çocuğa bırakır. Çocuğun sizi hemen affetmesini veya sarılarak rahatlatmasını da beklemeyin. Bu örnek cümle bir konuşma başlangıcıdır; tekrar eden incitici davranışların yerine geçen bir çözüm değildir. Evde çatışmalar sıklaşıyor veya kendinizi kontrol etmekte zorlanıyorsanız bir uzmandan destek istemek yerinde olur.

Bunu yeni bir yapılacaklar listesine çevirmeyin

Güne bir farkındalık programı daha eklemek yerine zaten yaşanan bir anı seçin. Birlikte resim yaparken çizgileri düzeltmeden çocuğun ne yapmak istediğini sorun. Sofrada gününü anlatırken konuşmayı hemen bir öğüde çevirmemeyi deneyin. Bunlar başarı ölçümü değil, ilişkiye yer açmak için küçük fırsatlardır.

Her akşam kendinize uzun bir değerlendirme yapmak zorunda değilsiniz. Tek bir soruyla başlayabilirsiniz: “Bugün en çok hangi anda zorlandık?” Cevap her defasında evden çıkışsa, yalnızca daha sabırlı olmaya çalışmak yerine çantayı önceden hazırlamak gibi pratik bir düzenleme düşünün. Bazen konuşmayı zorlaştıran şey seçilen kelime değil, aynı ana yığılmış fazla iştir. Bakım veren diğer yetişkinlerle yükü ve beklentileri konuşmak da bu yüzden değerlidir.

Kaynaklar: UNICEF: Küçük çocuklarla iletişim ve UNICEF: 0–5 yaşta olumlu ebeveynlik. Yazıdaki günlük diyaloglar, bu genel ilkeleri somutlaştırmak için hazırlanmış örneklerdir; yaşanmış üye anlatıları değildir.

Çocuğunuzla bağ kurmak için her zor anı kusursuz yönetmeniz gerekmiyor. Bugün tekrarlanan bir durumda durup ne olduğunu anlamaya çalışmak ve söylemek istediğinizi daha açık ifade etmek yeterli bir başlangıç olabilir. İhtiyaç duyduğunuz değişiklik, bazen büyük bir yöntemden çok günlük konuşmadaki küçük bir düzeltmedir.

Duyguyu kabul ederken sınırı korumaya günlük bir örnek arıyorsanız, ödünç aldığı oyuncağı geri vermek istemeyen çocuklarla ilgili sohbetimize de bakabilirsiniz.

Siz de deneyiminizi paylaşmak, aklınızdaki soruyu sormak ve diğer annelerle konuşmak için foruma ücretsiz üye olun.

Bir başka yazımızda görüşmek üzere. Sağlıcakla kalın.
 
Son düzenleme:
Geri
Üst